Ksenia pracuje jako kierowczyni międzynarodowa w polskiej firmie transportowej. Wozi towary po całej Europie. Jest zadowolona z wynagrodzenia, świadczeń socjalnych i podejścia przełożonych. Mimo to może się zdarzyć, że będzie musiała odejść z pracy i szukać innej – najpewniej gorzej płatnej. Powodem jest długie rozpatrywanie jej sprawy o zezwolenie na pobyt czasowy. Swoją historią Białorusinka podzieliła się z MOST.
Ksenia nie ukrywa: z Białorusi wyjechała nie w poszukiwaniu pracy w Europie, lecz z obawy przed represjami. O ochronę międzynarodową się jednak nie ubiegała. Jak mówi, przed wyjazdem zdążyła uporządkować sprawy z dokumentami, a jej paszport zachowa ważność jeszcze przez kilka lat. Dlatego najpierw otrzymała wizę humanitarną, a następnie – na jej podstawie – czasowe zezwolenie na pobyt, które daje swobodny dostęp do rynku pracy.
W Polsce kobieta znalazła zatrudnienie w firmie transportowej – umowa o pracę, pensja na poziomie europejskim, wszystkie składki, płatny urlop. Takie warunki bardzo sobie ceni, dlatego o legalizację pobytu zadbała z wyprzedzeniem. Prawie rok przed upływem ważności karty pobytu (jej termin mija w połowie stycznia 2026 roku) złożyła dokumenty na nową – tym razem z tytułu pracy.
Wniosek wysłała pocztą do urzędu w Warszawie. Jak tłumaczy, często jest w trasie, a choć firma jest polska, jej baza mieści się w Niemczech, 900 kilometrów od domu. Białorusinka obawiała się, że jeśli umówi się na osobiste złożenie dokumentów, może nie zdążyć wrócić do Warszawy w wyznaczonym terminie. Dziś nazywa to swoim „największym błędem”. Jest przekonana, że gdyby złożyła wniosek osobiście, postępowanie przebiegałoby szybciej.
Cztery miesiące po wysłaniu dokumentów, w czerwcu 2025 roku, jej sprawie nadano wreszcie numer. Kobieta zrozumiała, że jeśli dalej będzie toczyć się w takim tempie, decyzja nie zapadnie w ciągu roku. Napisała więc pismo z prośbą o przyspieszenie rozpatrywania, tłumacząc, dlaczego w jej przypadku opóźnienie może spowodować ogromne problemy. Poprosiła też swojego pracodawcę, by wystosował podobny wniosek.
Dlaczego Ksenia nie może długo czekać
Zazwyczaj, jeśli wnioskodawca pracował w momencie składania wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy i pracę, to przez cały okres rozpatrywania sprawy nie traci prawa do zatrudnienia. Nawet jeśli ważność poprzedniej karty pobytu wygaśnie wcześniej, niż zapadnie decyzja w sprawie Kseni, jej pobyt w Polsce będzie legalny, a ona sama będzie mogła dalej pracować w tej samej firmie.
Problem polega jednak na tym, że bez ważnej karty pobytu nie może wyjeżdżać do innych krajów UE. A w przypadku Kseni oznacza to w praktyce utratę możliwości pracy na dotychczasowym stanowisku. Jej firma nie zajmuje się bowiem transportem krajowym – wyłącznie międzynarodowymi trasami.
Na pierwsze pismo o przyspieszenie postępowania odpowiedź była standardowa: sprawy są rozpatrywane w kolejności wpływu, prosimy śledzić aktualizacje na stronie internetowej. Wtedy kobieta wysłała drugie pismo, potem trzecie. Próbowała różnych platform kontaktu z urzędnikami: InPol, ePUAP, tradycyjną pocztę. Pracodawca przygotował list, w którym podkreślił, że Ksenia jest kluczową pracownicą firmy. Papierową wersję również wysłano pocztą.
– I tak nic się nie rusza – podsumowuje ze smutkiem. Kobieta nie została nawet wezwana na obowiązkową w takich przypadkach procedurę pobrania odcisków palców. Jedyna rekomendacja brzmi: czekajcie.
Ksenia rozważała złożenie skargi na przewlekłość postępowania, ale do 30 września 2025 roku obowiązuje zawieszenie przepisu określającego maksymalne terminy rozpatrywania spraw cudzoziemców. W praktyce urzędy mogą prowadzić takie postępowania bezterminowo. I najprawdopodobniej przepis ten zostanie przedłużony co najmniej do 4 marca 2026 roku – tak wynika z projektu ustawy opublikowanego 2 września.
Trzy możliwe scenariusze i jeden prosty, ale nierealny
Ksenii zostało mniej niż pięć miesięcy. Liczy, że w tym czasie urzędnicy zdążą podjąć decyzję w jej sprawie. Na wszelki wypadek zastanawia się jednak, co zrobić, jeśli tak się nie stanie. Opcji nie ma wiele, ale pewne są.
Pierwsza – gdy w styczniu wygaśnie obecne zezwolenie na pobyt, Ksenia może pójść na urlop. W ten sposób zyska kilka „legalnych” tygodni. Potem, jeśli uda się dogadać z przełożonymi, mogliby ją wysłać na urlop bezpłatny. Ale tu pojawia się kolejny problem.
– Jak zareaguje polski urząd, jeśli składam wniosek o pobyt z tytułu pracy, a tymczasem w tej pracy nie ma żadnych wpłat – podatkowych ani składkowych? – zastanawia się Białorusinka.
Druga opcja – odejść i znaleźć nową pracę, póki jeszcze ważna jest karta pobytu dająca swobodny dostęp do rynku pracy. Trzeba by jednak znaleźć zajęcie, które nie wymaga wyjazdów poza Polskę.
To rozwiązanie też jest zgodne z prawem, ale wcale niełatwe. Po pierwsze – taką pracę trzeba znaleźć. Po drugie – Ksenia podkreśla, że obecnie zarabia według stawek europejskich, wyższych niż przeciętne wynagrodzenia w Polsce. Po trzecie – oznaczałoby to nową papierologię: urzędnikom trzeba by dostarczyć nowe dokumenty pracownicze, ponieważ podstawą wniosku o pobyt jest zatrudnienie.
Wreszcie trzeci wariant – ubiegać się o ochronę międzynarodową. Tyle że z powodu dużej liczby wniosków takie postępowania też trwają długo, a wkrótce i w nich mają zostać zniesione maksymalne terminy rozpatrywania. Do czasu zakończenia sprawy nie wolno opuszczać Polski, a przez pierwsze pół roku nie można też pracować (chyba że istnieją inne podstawy dostępu do rynku pracy).
W firmie, w której pracuje Ksenia, nie ma wielu Białorusinów, a ci, którzy są, często nie spieszą się ze składaniem wniosków o pobyt czasowy, tylko za każdym razem wyrabiają wizy pracownicze. Ostatnio na wizytę w centrum wizowym również trudno się zapisać, ale wciąż jest to możliwe. Powrót do Białorusi po wizę Ksenia jednak wyklucza – ze względów bezpieczeństwa.
