„A za co mieliby mnie jej pozbawić?”. Białorusin dostał w Polsce ochronę międzynarodową, ale jeździ na Białoruś

„A za co mieliby mnie jej pozbawić?”. Białorusin dostał w Polsce ochronę międzynarodową, ale jeździ na Białoruś

Fot. MOST

MOST
MOST

5 października 2026, 12:09

Kirył (imię zmienione) otrzymał w Polsce ochronę uzupełniającą po protestach w 2020 roku. Po kilku latach zaczął jeździć na Białoruś — przez kraje trzecie. Opowiedział MOST, dlaczego wraca do domu, czy się boi i czy ma z tego powodu wyrzuty sumienia.

Ubiegając się o ochronę międzynarodową w innym państwie, wnioskodawca deklaruje, że w kraju pochodzenia grozi mu niebezpieczeństwo. Wyjazdy do tego kraju są sprzeczne z istotą tego mechanizmu, a ich nadużywanie na większą skalę może podważać zaufanie polskiego systemu do spraw Białorusinów. Urząd do Spraw Cudzoziemców może wszcząć postępowanie w sprawie pozbawienia ochrony po wyjazdach na Białoruś. Także na Białorusi taki sposób legalizacji pobytu w Polsce może wzbudzić dodatkowe zainteresowanie służb. MOST nie zaleca wyjazdów na Białoruś osobom posiadającym ochronę międzynarodową, a historię Kiryła opisuje wyłącznie w celach informacyjnych.

W sierpniu 2020 roku Kirył brał udział w pokojowych protestach na Białorusi. Po jednej z demonstracji został zatrzymany. Sąd skazał go na 14 dni aresztu administracyjnego, które — jak mówi mężczyzna — spędził w areszcie na Akreścina.

Jesienią 2020 roku Kirył przyjechał do Polski. Po kilku miesiącach otrzymał ochronę uzupełniającą — jedną z form ochrony międzynarodowej. Przyznaje się ją cudzoziemcowi, który nie spełnia warunków uzyskania statusu uchodźcy, ale w przypadku powrotu do kraju pochodzenia może być narażony na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy — na przykład tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania.

Przez kilka lat Kirył nie jeździł na Białoruś.

Znajomi pojechali i wszystko było w porządku

Pomysł powrotu pojawił się, gdy Kirył dowiedział się, że niektórzy jego znajomi, którzy również mają ochronę międzynarodową, jeździli na Białoruś i bez problemu wrócili.

— Udało im się pojechać i wrócić. Zacząłem interesować się tym tematem, bo chciałem odwiedzić rodzinę — opowiada Kirył.

Przed pierwszym wyjazdem sprawdził, czy nie jest poszukiwany na Białorusi ani w Rosji. Następnie zaczął wypytywać znajomych o możliwe trasy.

Kirył nie chciał jechać na Białoruś bezpośrednio z Polski. Za pierwszym razem pojechał autobusem z Polski do Czech. Stamtąd poleciał do Tbilisi, a następnie do moskiewskiego lotniska Wnukowo. Z Moskwy dotarł na Białoruś transportem lądowym, a później pojechał do swojego rodzinnego miasta. Cała podróż zajęła około doby.

Kirył przyznaje, że przed pierwszą podróżą się denerwował. Najbardziej stresowały go kontrole dokumentów przy wejściu na pokład samolotu. Na Białorusi stara się nie korzystać z karty bankowej. Zabiera ze sobą euro w gotówce, a już na miejscu wymienia je i płaci gotówką. Telefon zabiera własny, ale przed podróżą — jak sam mówi — „czyści go”. Nie precyzuje, co dokładnie usuwa z urządzenia.

Mimo obaw pierwsza podróż przebiegła bez problemów. Tą samą trasą Kirył wrócił do Warszawy.

Później pojechał na Białoruś jeszcze raz — tym razem przez Turcję. Ta podróż również przebiegła bez komplikacji. Znajomi opowiadali mu także o trasie przez Kazachstan, ale sam Kirył jeszcze z niej nie korzystał.

„A za co mieliby mnie pozbawić ochrony?”

Kirył nie rozumie, dlaczego z powodu wyjazdów na Białoruś miałby stracić ochronę międzynarodową.

— A za co mieliby mnie jej pozbawić? Skoro jest taka możliwość i nikt tego nie kontroluje, to dlaczego mieliby mnie pozbawiać ochrony? — mówi.

Jednocześnie Kirył nie przekracza bezpośrednio polsko-białoruskiej granicy. Tłumaczy, że nadal obawia się ponownego prześladowania na Białorusi i dlatego nie chce ryzykować.

Jeśli urząd dowie się o wyjazdach

Specjalistka ds. migracyjnych Irina Vorochkova mówi, że takie podróże mogą stać się podstawą do wszczęcia postępowania w sprawie pozbawienia ochrony międzynarodowej.

— Jeśli teraz się o tym dowiedzą, mogą wszcząć postępowanie w sprawie pozbawienia ochrony międzynarodowej — mówi.

Nie oznacza to jednak, że po ujawnieniu wyjazdu dana osoba automatycznie straci ochronę uzupełniającą. Polskie prawo przewiduje możliwość jej cofnięcia między innymi w sytuacji, gdy okoliczności, z powodu których została przyznana, przestały istnieć albo zmieniły się w takim stopniu, że ochrona nie jest już konieczna. Zmiany te muszą być przy tym istotne i trwałe.

— W przypadku Kiryła polskie władze musiałyby więc ocenić okoliczności jego sprawy i ustalić, czy nadal istnieją przesłanki do udzielonej mu ochrony — dodaje Vorochkova.

O wyjazdy mogą zapytać nawet po latach

Specjalistka zwraca uwagę na jeszcze jedną kwestię, której — jak się wydaje — Kirył nie bierze pod uwagę.

Osoba, która nieprzerwanie przebywa w Polsce w związku z przyznaną ochroną uzupełniającą przez co najmniej pięć lat, po spełnieniu pozostałych warunków może ubiegać się o zezwolenie na pobyt stały.

W oficjalnym formularzu wniosku o pobyt stały znajduje się osobna rubryka dotycząca wyjazdów zagranicznych i pobytów poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w ciągu ostatnich pięciu lat. Należy podać kraj oraz okres pobytu.

— Wpisuje się tam wszystkie wyjazdy z ostatnich pięciu lat i podpisuje oświadczenie, że zostało się pouczonym o odpowiedzialności karnej — mówi Irina Vorochkova.

Jak dodaje, ślady podróży mogą pozostać także w innych miejscach — na przykład w telefonie czy w historii operacji bankowych.

„Każdy powinien myśleć o sobie”

Kiedy rozmowa schodzi na to, czy Kirył ma wyrzuty sumienia, że takie historie jak jego mogą zwiększać nieufność polskiego systemu wobec spraw innych Białorusinów, początkowo nie rozumie pytania.

— Każdy powinien myśleć o sobie — odpowiada po chwili.

Informacja, że dla części Białorusinów powrót do kraju rzeczywiście wiąże się z ryzykiem zatrzymania i odpowiedzialności karnej, a przypadki osób posiadających ochronę, które dobrowolnie jeżdżą na Białoruś, mogą potencjalnie rodzić dodatkowe pytania podczas rozpatrywania innych wniosków, skłaniają go do refleksji.

— No tak — odpowiada Kirył.

W 2027 roku pojedzie po paszport

Kirył nie zamierza jednak rezygnować z kolejnych wyjazdów. Na początku 2027 roku planuje następną podróż na Białoruś. Kończy mu się ważność białoruskiego paszportu i chce wyrobić nowy.

Wie, że osoba posiadająca ochronę uzupełniającą w Polsce może otrzymać polski dokument podróży dla cudzoziemca. Takie rozwiązanie go jednak nie przekonuje.

— Dokument podróży jest ważny przez rok. Z tego, co mówią znajomi, teraz trzeba na niego długo czekać. Na Białorusi, przy przyspieszonej procedurze, liczę na to, że w około dwa tygodnie dostanę paszport ważny przez dziesięć lat — tłumaczy.

Podobne artykuły